Pesticiden op clementines

“Liever niet aan de schil likken”

Mandarijnen, clementines en 'andere appeltjes van oranje' zijn heel gezond. De schil echter niet. Dat is de conclusie van de Duitse consumentenorganisatie Ökotest. Ze adviseren niet alleen: "Was mandarijnen met warm water." Maar ook nog eens: "Was daarna uw handen met warm water." Dan pas kan je ze veilig pellen. Dat klinkt serieus. Er zitten dan ook pesticiden op. "Het gaat om synthetische schimmelwerende producten voor citrusvruchten en bananen. Ze kunnen schadelijk voor de gezondheid zijn als je altijd thee, tonic of witbier drinkt met een schijfje citroen erin. Niet zozeer als je mandarijnen eet. Al moet je nu ook niet aan de schil gaan likken ", zegt professor Jan Tytgat, toxicoloog aan de Leuvense universiteit.

Mijn jongste van 1,5 jaar is gek op clementines, dus koop ik ze en masse in kistjes. Hij haalt ze er achter mijn rug zelf uit, begint aan de schil te likken en er op te kauwen tot ie aan het vruchtvlees kan. Misschien is dat wel niet zo'n goed idee als er op die kistjes uitdrukkelijk staat dat er — met naam en toenaam — pesticiden inzitten.

En zeker niet als je afgaat op de bevindingen van de Duitse consumentenorganisatie Ökotest. Die onderzocht in twaalf supermarkten mandarijnen en clementines op pesticiden en stelde bij verscheidene loten hoge waarden vast. Een aantal daarvan overschreed de wettelijke normen. Vorig jaar waren er ook al gelijkaardige vaststellingen in Nederland. In ons land vond het Federaal Voedselagentschap (FAVV) één zo'n lot, zo blijkt uit het jaarverslag 2006. Maar veel controles op fruit waren er dan ook niet. Volgens Fedis, de federatie van distibutieondernemeningen, is dat ook niet nodig want "de lastenboeken die de supermarkten hanteren, zijn streng en de aan telers opgelegde normen worden gecontroleerd". Wat niet wegneemt dat er soms loten door de mazen van het net glippen.

"Alle citrusvruchten en de kratjes waarin ze zijn verpakt, worden behandeld met schimmelwerende producten. De kratjes omdat het goedkoop hout is dat anders zo gaat rotten. De citrusvruchten om de kwaliteit ervan kunstmatig in stand te houden. Telers zijn verplicht op de kistjes te zetten dat er imazalil of orthophenylphenol is gebruikt. Voor thiabendazole geldt die verplichting niet. Het gaat hier in regel om wettelijk toegelaten additieven met een E-nummer", zegt professor Tytgat. Volgens de toxicoloog zijn het producten die in normale hoeveelheden niet gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid: "Het kan natuurlijk dat er te veel van wordt gebruikt of te laat wordt gespoten en er nog te veel resten opzitten in de winkel. Vooral omdat het om vruchten gaat waarvan niet wordt verondersteld dat ze met schil en al worden opgegeten."

De vruchten wassen en daarna ook nog eens de handen voor ze te pellen, vindt Tytgat enigszins nutteloos. "Die stoffen zal je er wel een beetje afkrijgen, maar de schil van citrusvruchten is heel korrelig en dus moeilijk schoon te maken. Bovendien lossen die stoffen relatief slecht op in water, een reden waarom ze ook niet in het vruchtvlees terechtkomen."

Alle citrusvruchten en de kratjes waarin ze zijn verpakt, worden behandeld met schimmelwerende producten.

In je bloed

Als je echter de schil van citroenen in water — zeker als het warm is — laat 'trekken', komen die stoffen in je drankje terecht. "Ik haal zo'n citroen er onmiddellijk uit. Niet dat ik als toxicoloog ooit al iemand ziek heb weten worden van een overdosis, maar toch... Voor sommige gerechten heb je ook geschraapte citroenschil nodig. Daar gebruik je zeker beter onbehandelde citrus voor", zegt professor Tytgat. Maar kan het nu kwaad dat een kind aan zo'n clementine zit te likken of op de schil staat te kauwen? "Ik zou toch maar voorzichtig zijn. Ik ben er zeker van dat wanneer hij dat doet en we daarna zijn bloed analyseren, er sporen van terug te vinden zijn", klinkt het. Of dat op termijn gevolgen heeft? "Je kan beter voorkomen ", meent toxicoloog Tytgat. Toch die kistjes maar buiten bereik zetten dus.

Niet overal waarschuwing

Op kistjes staat veelal dat mandarijnen en co. 'protected' zijn met pesticiden. Op de losse nooit. "Als consument weet je dan niet of ze al dan niet behandeld zijn. Je moet er van uitgaan dat er schimmelwerende producten zijn gebruikt. Tenzij uitdrukkelijk wordt vermeld dat dit niet het geval is", zegt toxicoloog Tytgat. Bij Colruyt zetten ze bij hun citrusvruchten steevast of de schil eetbaar is. Ook als ze niet eetbaar is. Lidl werkt met een plakkaat boven de fruitrekken. "Citrusvruchten: voor een goede bewaring kunnen er chemische stoffen gebruikt worden", staat er. Het zou dus kunnen dat ze niet behandeld zijn, maar ga daar maar niet van uit. Andere supermarkten vermelden het alleen als de schil eetbaar is. Zetten ze er niks bij, dan kan je er gif op innemen dat ze behandeld zijn.

Wat kost dat?

In alle supermarkten zijn nu kistjes clementines te koop. Ze komen allemaal uit Spanje en zitten ofwel in kistjes met 2,3 of 2,5 kilo. Bij Delhaize betaalden we begin deze week het minst: 1,19 euro/kilo in de aanbieding. Sinds woensdag staan ze echter ook in de aanbieding bij Lidl, waardoor ze daar zakken naar 1,12 euro/kilo. Bij Colruyt moeten ze die prijs per kilo— hun filosofie van de goedkoopste getrouw — volgen.

Bij Aldi kostten de losse trouwens minder dan alle — die van Aldi inbegrepen — kistjes: 0,99 euro/kilo. Onbehandelde clementines — al dan niet onder het biolabel — kosten steevast meer. Zo betaal je voor de bio's bij Carrefour 2,99 euro voor 1 kilo terwijl je voor hetzelfde geld 1,5 kilo behandelde krijgt. Bij Delhaize kosten de onbehandelde 3,19 euro voor 1 kilo. Dat is bijna drie keer zoveel als behandelde. De bio's zien er bovendien wat zielig uit. Maar ze zijn wel lekker. Wat ook opgaat voor de behandelde.

Frank Willemse

06/12/2007

Verschenen in week 49 van 2007.